Crkva Sv. apostola Petra i Pavla pripada najstarijim srednjovekovnim sakralnim spomenicima na tlu Srbije. Istorijski izvori ne daju podatke o vremenu njenog nastanka, ali je pominju kao episkopsko sedište još u X veku. Za srpsku istoriju ovaj hram ima poseban značaj, jer se za njega vezuju ključni događaji iz života Stefana Nemanje: njegovo krštenje, sabor protiv bogumila i predaja vlasti sinu Stefanu. Da je Petrova crkva kontinuirano živela kao hrišćanska bogomolja više od deset vekova, dokazuju brojne intervencije vršene kako na arhitekturi tako i na živopisanoj dekoraciji. Osnovna koncepcija građevine, zasnovana na kružnoj osnovi sa kupolom, ostala je do danas dominantna, ali je u prepravkama izvođenim u nepoznato vreme dopunjena novim elementima (galerija, prstenasti brod kasnije prekinut aneksom nepravilnog četvrtastog oblika). Tri sloja fragmentarno sačuvanog živopisa datuju se prema stilskim karakteristikama u period IX/X vek, kraj XII kao i poslednje decenije XIII veka. Postojanost poštovanja ovog drevnog kultnog mesta u prethodna dva stoleća pokazuje nekropola sa velikim brojem monumentalnih nadgrobnih spomenika. Spomenik je 1979. upisan u Listu Svetske baštine kao deo celine Stari Ras sa Sopoćanima. Istraživački i konzervatorski radovi vršeni su krajem 50-ih i početkom 60-ih godina našeg stoleća, arheološka iskopavanja 1984–1986. a nastavljena su i poslednjih nekoliko godina.